Rregulla të reja për F-gazet? Agjencia Evropiane e Kimikateve mbështet kufizimin në të gjithë BE-në për “kimikatet e përhershme”

Agjencia Evropiane e Kimikateve (ECHA) ka publikuar mendimet e ekspertëve të saj në mbështetje të kufizimeve në të gjithë BE-në për substancat per- dhe polifluoroalkil (PFAS, të njohura edhe si “kimikate të përhershme”), duke përfshirë gazrat e fluoruara. Mendimet e shumëpritura u hartuan nga Komiteti i Vlerësimit të Rrezikut (RAC) dhe Komiteti i Analizës Socio-Ekonomike (SEAC) mbi kufizimin universal të propozuar të BE-së për PFAS.

Propozimi për të vendosur kufizime në prodhimin, vendosjen në treg dhe përdorimin e PFAS u paraqit nga Gjermania, Holanda, Suedia, Norvegjia dhe Danimarka në vitin 2023. Gjatë konsultimit fillestar, ECHA mori më shumë se 5,600 komente, një përgjigje dërrmuese që tregon nivelin e interesit në këtë propozim.

Në qershor 2025, ECHA publikoi një dokument tw pwrditwsuar prej 290 faqesh për propozimin dhe tani, pas një shqyrtimi të detajuar, komitetet e saj të ekspertëve kanë publikuar mendimet e tyre.

Opinioni përfundimtar i RAC arriti në përfundimin se PFAS-të paraqesin një rrezik për shëndetin e njeriut dhe mjedisin, ndërsa të dy komitetet ranë dakord që një kufizim i PFAS-ve në të gjithë BE-në, i bazuar në grupime, është mënyra më e përshtatshme për të adresuar këtë rrezik.

Projekt-opinioni i SEAC arriti në përfundimin se, me disa përjashtime të kufizuara kohore, një kufizim i tillë është i zbatueshëm, i menaxhueshëm dhe i imponueshëm. Një konsultim i mëtejshëm mbi projekt-opinionin është i hapur deri më 25 maj. Pra, çfarë thanë këto organe ekspertësh kimikë në lidhje me gazrat e fluoruara (më shpesh të quajtura F gaze)?

Pavarësisht përpjekjeve më të mira të industrisë fluorokimike, e cila ka argumentuar se F gazet duhet të trajtohen veçmas, të dy komitetet ranë dakord që një kufizim i PFAS-ve që përfshin gazrat F është masa më e përshtatshme për të menaxhuar rrezikun e vazhdueshëm:

• RAC vlerësoi rreth 40,000 ton në vit emetime të përgjithshme të gazrave të fluorizuara, kryesisht nga pompat stacionare të ajrit të kondicionuar dhe të nxehtësisë, ftohjet komerciale dhe agjentët që fryjnë shkumë, dhe se gazrat F për këtë arsye “janë një kontribut shumë të lartë në emetimet e përgjithshme të PFAS-ve”. Kjo nuk përfshin emetimet nga aplikimet e transportit, siç është kondicionimi i lëvizshëm i ajrit, të cilat shtojnë pothuajse 20,000 ton në vit më shumë emetime, ose emetimet nga prodhimi, të cilat gjithashtu “konsiderohen të jenë një burim i rëndësishëm i PFAS në mjedis”.
• RAC arriti në përfundimin se vazhdimësia e PFAS, duke përfshirë ato që janë gazra F, do të thotë se nuk ka një nivel të sigurt të emetimeve. Për shkak të vazhdimësisë së tyre, nëse emetimet vazhdojnë, përqendrimet mjedisore gjithashtu do të vazhdojnë të rriten. Komiteti shprehu shqetësimin në mënyrë specifike në lidhje me përqendrimet në rritje mjedisore të acidit trifluoroacetik (TFA), një PFAS i vogël, shumica e të cilit hyn në mjedis përmes zbërthimit atmosferik të gazrave F. Ndërsa provat aktuale sugjerojnë toksicitet të ulët për TFA-në, ajo është shumë e vazhdueshme, mund të transportohet në distanca të gjata dhe efektet e ekspozimit afatgjatë mbeten të pasigurta.

Projekt-opinioni i SEAC-së tregoi se Rregullorja e BE-së për gazrat F nuk është e mjaftueshme për të kontrolluar rreziqet nga të gjitha F gazet të PFAS-së dhe arriti në përfundimin se një kufizim që përfshin F gazet është i përshtatshëm, por se kufizimi i PFAS-së, në vend që të ndërhyjë, duhet të plotësojë dispozitat sipas Rregullores së BE-së për F gazet. Projekt-opinioni tregon se alternativa jo të fluoruara janë të disponueshme për shumë aplikime të F gazeve. Në disa raste, SEAC sugjeroi që përjashtimet me kohë të kufizuara ka të ngjarë të justifikohen, por aftësia e saj për të nxjerrë përfundime mbi nevojën për përjashtime shtesë shpesh pengohej nga mungesa e informacionit të detajuar.

Drejtuesja e Programit të Klimës së EIA-s, Clare Perry, tha: “Mendimet e ekspertëve të ECHA-s janë një thirrje zgjimi – F gazet nuk janë vetëm një kërcënim klimatik, ato janë pjesë e krizës së PFAS-ve. “Ndërsa festojmë dhjetëvjetorin e miratimit të Amendamentit të Kigalit për të eliminuar gradualisht HFC-të sipas Protokollit të Montrealit, traktati më efektiv mjedisor në botë duhet të përballet me këtë realitet përpara se të shkëmbejmë një katastrofë globale me një tjetër.”

Konsultimi publik mbi draftin e opinionit të SEAC është tani i hapur deri më 25 maj. Informacioni do të kontribuojë në miratimin e një opinioni përfundimtar nga SEAC, i cili pritet deri në fund të vitit 2026. Në atë pikë, opinionet do t’i dorëzohen zyrtarisht Komisionit Evropian, i cili do të propozojë një kufizim për diskutim dhe votim në Komitetin REACH.

EIA inkurajon të gjitha kompanitë që kanë qenë pioniere në alternativat jo të fluoruara ndaj gazrave F, duke përfshirë alternativat natyrale të ftohësit në sektorin e ftohjes, të paraqesin në konsultim çdo provë shtesë të këtyre alternativave të qëndrueshme dhe të qëndrueshme për të ardhmen. Opinionet e ECHA-s ofrojnë njohuri të vlefshme për komunitetin ndërkombëtar. Rregullorja e BE-së për F gazet është më ambiciozja në botë, por, po kështu, në shumë raste, ajo lejon një kalim të panevojshëm në substancat PFAS.

Opinionet e ekspertëve tregojnë se jo vetëm që është e nevojshme të adresohen rreziqet PFAS të F gazeve së bashku me rreziqet klimatike, por se kjo është e mundur të bëhet. Politikëbërësit në pjesë të tjera të botës duhet të mësojnë nga kjo dhe t’i japin përparësi një kalimi në alternativa jo të fluoruara, ndërsa eliminojnë gradualisht HFC-të, në mënyrë që një problem klimatik të mos zëvendësohet me një problem PFAS.

Ndërkohë, në nivel ndërkombëtar, Protokolli i Montrealit ende nuk e ka adresuar siç duhet çështjen e PFAS.

Në dritën e përfundimeve nga ECHA, është e qartë se është koha që kjo të ndryshojë dhe vlerësimet e ardhshme katërvjeçare, që pritet të bëhen në fund të vitit 2026, janë një pikënisje e qartë për këtë vlerësim.